دو کفه ايها (Bivalves)

دو کفه ايها (Bivalves)

دسته‌اى از نرم تنان هستند که از سايرين با داشتن اسکلتى دو تکه جدا مى شوند. پلسى پودها غالبا تقارن دو طرفه اوليه خود را حفظ کرده اند. بطورى که اين تقارن در همه اندام ها از جمله صدف مشاهده مى گردد. بدنى با سر نامشخص و پاهايى به شکل تبر و آبشش هايى برگه اى شکل دارند. از اين روست که آنها را با نام Acephal، Lamellibranch، Pelecypoda و از طرف ديگر با توجه به دو تکه بودن اسکلت خارجى، Bivalvia نيز ناميده شده است.

دو کفه، بوسيله برجستگى هايى به نام دندان و ليگامنت به هم متصل اند. غالبا دو کفه اى ها در اعماق کف دريا زندگى مى کنند. برخى از آنها توانايى شنا کردن، برخى خزيدن و عده اى ديگر جهيدن را دارند. عده اى ديگر که ثابت هستند يا در گل و ماسه کف دريا سوراخ ايجاد نموده اند در آن زندگى مى کنند و يا يک کفه بر روى سنگ يا کف دريا سيمانى شده و يا بوسيله رشته هايى به نام Byssus که از غده اى به نام Byssogene در منطقه پاى حيوان ترشح مى گردند، ثابت شده اند. اين رشته ها براى ثابت شدن موجود هستند. بطور کلى Byssus استوانه اى شکل و متشکل از يکسرى رشته هاى ابريشم مانندى است که از بين دو کفه خارج مى گردد. عده اى ديگر چوب يا سنگ را سوراخ نموده و در آن زندگى مى کنند و عده اى ديگر توسط خارهايى که در سطح خارجى کفه هايشان وجود دارد خود را ثابت مى کنند.

اندازه پلسى پودها بين 1 ميليمتر تا 1.5 متر تغيير مى کند. بزرگ ترين پلسى پودهاى عهد حاضر 90 سانتى متر طول دارد. سيستم باز و بسته شدن کفه ها در پلسى پودها توسط ليگامنت و ماهيچه (ماهيچه ها) تنظيم مى شود.

کفه ها به وسيله ماهيچه هايى بسته مى شوند که از يک کفه به کفه ديگر وصل مى شوند. ممکن است يک ماهيچه داشته باشند که در آن صورت Monomyarian و اگر داراى دو ماهيچه باشد Dimyarian ناميده مى شود. در حالى که دو ماهيچه وجود دارد ممکن است اثر ماهيچه ها با هم مساوى باشند (Homomyarian يا Iso) و يا اثرات نامساوى باشند (Heteromyarian يا Aniso). اثر ماهيچه ها به اشکال : دايره، بيضى، مثلثى و بيضى کشيده ديده مى شود. بعدها اشاره مى شود که در فرم تک ماهيچه، اين اثر در بخش عقب کفه قرار دارد و در حالتى که دو ماهيچه بزرگتر در بخش عقبى قرار مى گيرد.در اثر اتصال پوست (جبّه) به سطح کفه ها، خطى توليد مى شود بنام Pallial line که گاهى به موازات لبه کفه هاست و گاهى اثر يک سينوس نيز در آن ديده مى شود که به آن Pallial sinus مى گويند و در بخش عقبى (Posterior) قرار مى گيرد.

فسيل شناسان، پلسى پودها را بر اساس ساختمان دندانى به گروه هاى مختلف تقسيم مى کنند

انواع دندان در دوکفه اى ها

1- Dysodont : دندانى وجود ندارد يا در صورت وجود بسيار ناچيز است.

2- Isodont : دو دندان بسيار مشخص و تقريبا مساوى در هر کفه.

3- Taxodont: دندان هاى ريز، متعدد و از نظر شکل و اندازه شبيه يکديگر. اين گروه داراى انواع مختلفى است.

الف) Ctenodont

ب) Actinodont

ج) Peseudoctenodont

4- Schizodont : تعداد دندان ها چند عدد، دندان هاى اصلى حالت دور شونده و دو شاخه اى دارند.

5- Heterodone : دندان ها چند عدد بوده، هم دندان هاى اصلى و هم دندان هاى جانبى قابل تشخيصند (دندان هاى اصلى کوتاه و نزديک نوک صدف)

6- Desmodont : دندان حقيقى وجود ندارد ولى يک يا چند برآمدگى که توسط ليگامنت داخلى ايجاد شده اند در آن ديده مى شود.

7- Pachydont : داراى يک دندان مشخص اصلى و يک يا دو دندان جانبى است.

انواع برانشى در دوکفه ای ها

رده بندى پلسى پودها با توجه به نظرات محققين، انواع مختلفى دارد. عده اى، وجود يک يا دو ماهيچه را مبناى رده بندى قرار داده اند و عده اى ديگر، وجود و يا عدم وجود Siphone را معيار رده بندى اعلام کرده اند و برخى ديگر مبنا بر برانش ها قرار داده اند. البته، ساير مشخصات از قبيل: دندان و ليگامنت نيز در تقسيم بندى ها موثر مى باشند.

جانورشناسان بر مبناى آبشش ها، پلسى پودها را به 4 گروه تقسيم بندى کرده اند:

1- Protobranches: در اين حالت که ساده ترين و ابتدائى ترين آبشش ها محسوب مى شود، آبشش در Mantlecavity به طرف پائين آويزان بوده و رشته آبشش کوتاه و ضخيم است.

2- Filibranches: نوع پيشرفته تر و تکامل يافته تر آبشش است که شامل رديف هاى موازى از رشته هاى آبشش است که در Mantlecavity آويزان مى باشند. اما قسمت انتهائى و نوک آن ها رو به بالا برگشته است.

3- Eulamellibranches: آبشش ها نسبت به دو گروه قبلى تکامل يافته ترند و به صورت تيغه هائى ديده مى شوند که در جهت جانبى و به سمت بالا با يک شبکه عظيم به يکديگر متصل شده اند.

4- Septibranches: در تعداد کمى از پلسى پودها ديده مى شود. آبشش به صورت تيغه هاى برانشى در حد يک ديواره جدا کننده کاهش يافته و Mantlecavity را به دو بخش بالائى و پائينى تقسيم مى کند.

مورفولوژى صدف دوکفه ای ها

Crotche : سمت Dorsal (پشتى) را نشان مى دهد.

1- سيستم دندان ها و حفرات دندانى که مفصل بندى کفه ها را تعيين مى کنند.

2- يک ليگامنت که با خاصيت ارتجاعى باعث باز شدن صدف مى شود.

اگر Crotche به سمت Anterior باشدبه آن Prosogyrate مى گويند.

اگر Crotche به سمت Posterior باشد،آن را Opisthogyrate مى نامند.

اگر Crotche مستقيم باشد و به هيچ طرف متمايل نباشد،به نام Orthogyrateخوانده مى شود.

به زايده کنار Beak، گوشک (Auricle) مى گويند. در نمونه هايى که داراى دو گوشک نامساوى هستند، بخشى که بزرگتر است جهت Anterior را نشان مى دهد

رده بندى دو کفه ای ها

پلسى پودها داراى دو زير رده هستند که يکى از آنها Subclass Priondesmacea مى باشد.

اين دو زير رده داراى 6 راسته است و جنس ها و گونه هاى مختلف از اردويسين تا عهد حاضر وجود دارند.

1- OrderTaxodonta

اين راسته داراى دو زير راسته است:

- Suborder Nuculacea

- Suborder Arcacea

2- Order Dysodonta

در اين راسته، دندان ها تحليل رفته و عارى از دندان هاى حقيقى هستند. شامل سه زير راسته مى شوند :

- Suborder Mytilacea

- Suborder Pectinacea

- Suborder Ostreacea

3- Order Isodonta

اين راسته دو زير راسته دارد :

1- Suborder Anoniacea

2- Suborder Spondylacea

جنس Spondylus نيزاز زير راسته دوم قابل ذکر است.(ژوراسيک – عهد حاضر)

4- Order Heterodonta

در درياهاى امروزى گونه ها و جنس هاى زيادى از آنها ديده مى شود. برانش از نوع Eulamellibranche و دندان ها از نوع Heterodont مى باشد. معمولا دندان هاى اصلى، عمود بر خط دندانه قرار گرفته اند و دندان هاى جانبى نيز تقريبا به موازات خط دندانه ديده مى شوند. نظم دندان در زير راسته ها و خانواده هاى اين راسته ثابت بوده و وسيله اى براى تشخيص آنها از يکديگر است.

5 – Order Pachyodonta

شامل دو زير راسته :

- Suborder Chamacea

- Suborder Rudistacea

6- Order Desmodonta

اين دسته از پلسى پودها در حفره اى که خودشان حفر کرده اند زندگى مى کنند. داراى ليگامنت داخلى هستند. قسمت عقبى کفه ها داراى محلى باز، جهت خروج Siphon است. در عده اى، دندان هايى شبيه Heterodont ديده مى شود که در واقع، Deterodont است. برانش از نوع Eulamellibranch مى باشد.