Old Faithful  به عنوان شناخته شده ترین آبفشان نیا است که در پارک ملی یلو استون در ایالت متحده آمریکا قرار دارد . فوران های آن ، هر 60 تا 90 دقیقه چند هزار لیتر آب داغ را تا ارتفاع  30 تا 60 متری به هوا پرتاب می کند .

شرایط لازم برای تشکیل آبفشان

آبفشان ها شرایط ویژه ای دارند وبه صورت غیر معمول اتفاق می افتد .به شکلی که قسمت اعظم آبفشان ها در سراسر جهان که در مجموع 100 عدد هستند ، در پارک ملی یلو استون قرار دارند .

شرایط تشکیل یه آبفشان

سه عامل سنگ های داغ زیر پوسته ، منبع آب زیر زمینی وسیع و ایجاد شکاف هایی در زمین برای رسیدن آب به زمین از مهمترین شرایط تشکیل آبفشان هستند .

آبفشان ها بیشتر در کجا یافت می شوند ؟

بیشتر آبفشان های دنیا در پنج کشور ایالات متحده ( پارک ملی یلوستون ) ، روسیه (Dolina-Geiserov ) و ، شیلی (El-Tatio ) ، زلاند نو( منطقه آتشفشانی Taupo ) ایسلند قرار دارند .در تمام این محل ها ، تکاپو های آتشفشانی جوان به عنوان یک منبع حرارتی ، عامل اصلی آبفشان ها هاستند .

 آبفشان ها چند وقت یک بار فوران می کنند  ؟

بیشتر آبفشان ها به بی قاعد گی وبطور اتقاقی فوران می کنند . با وجود این ، چند آبفشان با فوران های منضم شناخته شده اند . مشهور ترین آنها Old Faithfu با انفجار های منظمش ، در پارک ملی یلو استون واقع گشته و هر 60 تا 90 دقیقه فوران دارد .

Yellowstone Geysers
Eruption Intervals, Duration, Heights
Location Average Interval Duration Height (ft)
Old Faithful
65 or 92 min
1.5-5 min
106-184
Artemisia
irregular
5-25 sec
30
Aurum
2-4 hours
70 sec
20
Baby Daisy
35-55 min
3 min
25
Beehive
12-18 hours
5 min
150+
"Boardwalk"
irregular
5-10 min
20
Castle
12.5 hours
15-20 min
75
Daisy
2.5 hours
3.5 min
75
Depression
5-9 hours
6 min
10
Echinus
irregular
3-5 min
30+
Fan & Mortar
6-10 days?
45 min
100+
Fountain
5.5 hours
9 min
78
Giant
last eruption 12/24/03
1 hour
200+
Giantess
last eruption 4/21/04
4-48 hours
150+
Grand
8.5 hours
8-12 min
160+
Great Fountain
12.5 hours
45 min
70-200+
Lion - initial to intitial
about 8 hours
1-7 min
60
Lion - within series
about 90 min
3-5 min
30
Little Cub
about 55 min
10 min
5
Plate
3.5-4 min
4 min
5
Plume
recent periods of dormancy
1 min
25
Riverside
6.25 hours
20 min
75
Steamboat
last eruptions 4/27/03 and 5/23/05
10+ min
300+
Riverside
6.25 hours
20 min
75
Data from National Park Service
(Measurements done in 2002

 

بزرگترین آبفشان دنیا

آبفشان Waimangu  در نوزیلند بلند ترین آبفشان در جهان بوده است . فوران های آن بسیار تماشایی بودند ، ارتفاع آب حاصل از فوران به حدود 500 متر می رسید .متا سفانه یک زمین لغزش باعث تغیر وضعیت هیدرو لوژیک آن شد و از 1902 فوران آن متوقف گر دید .امروزه در جهان بلند ترین آبفشان فعال Steamboat  در پارک ملی  یلوستون است که بعضی فرران هایش آب را تا ارتفاع 100 متری در هوا پرتاب می کند .

البته نباید اتتظار داشت ؛ در بازدید از این آبفشان قورانی مشاهده کرد ؛ چرا که در 20 سال گذشته تنها 10 بار فوران کرده است .

آیفشان ها چگونه عمل می کنند ؟

 برای درک اینکه آبفشان ها چگونه عمل می کنند ، دانستن ارتباط بین آب و بخار ضروریست. وقتی که آب به بخا تبدیل می شود ، در شرایط سطحی بایدمتحمل فضای زیادی شود . چرا که فضای اشغال شده با بخار 1600  بار بیش از حجم اصلی آب است. فوران آبفشان بخاطر  انفجار بخار زمانی که هنگام جوشیدن آب حجم بخار بصورت ناگهانی افزایش میابد نیرومند میشود. در واقع یک ابفشان زمانی که آب زیز زمین زیاد از حد گرم شود فوران می کند و در عمق بستر ، به سطح زمین راه میابد.

 

 دز زمین چه اتفاقی می افتد ؟

آب سرد در نزدیکی سطح زمین به داخل نفوذ می کند همچنان که به منبع گرم زیر زمینی برخورد می کند ، داغ شده و به نقطه جوش می رسد با این وجود ، در نقطه جوش آب به بخار تبدیل نمی شود . علت این است که در عمق زمین فشار بسیار زیادی وجود دارد  . در آین شرایط ، آب به حالت فوق داغ است . آب به اندازه کافی داغ است تا به بخار تبدیل شود  بدلیل فشار بسیار زیاد زیر سطحی این امر میثر نمیشود . ولی در بعضی نقاط آب به اندازه کافی داغ می شود ، چنان چه فشار کاهش یابد ، بخار در روند تیدیل شدن از آب داغ منفجر می شود واین انفجار آبهای محسور ریز سطحی را بعنوان یک آبفشنان فوران می دهد.

 آیا آبفشان در دیگر سیارات نیز وجود دارد ؟

تا کنون ها ابفشان ها روی سیارات دیگر کشف نشده بودند ، با وجود این ، فعالیت هایی شبیه آبفشان روی بعضی اقمار سیارات منظومه شمسی دیده شده ان  . ماه مشتری (Io ) فوران هایی از ذرات آب یخ زده همراه گاز هایی دیگر از میان حفرات سطحی دارد . همچنین ماه سیاره نبتون(Triton ) و ماه زحل ( Enceladus ) ، برای آبفشان های سرد هستند که به آبفشان یخ  «cryovolcanoes » موسوم است . تصور میشود فوران های ناشی از حوضچه های آب مایع است که در عمق کم زیر سطح این اقمار قرار دارند ، در سطح فوران ها شبیه برف آتشفشانی است.

کانیهای موجود در آبفشانها

آب داغ آبفشانها ، محتوی مقدار زیادی مواد مختلف است که قسمت اعظم آن را سیلیس تشکیل می‌دهد. بدین ترتیب همیشه در اطراف آبفشان ، مقدار زیادی کانی دیده می‌شود و کانیهایی را که بدین ترتیب تشکیل می‌شود به نام گایسریت می‌خوانند

آبفشان های ایران

در ایران آبفشان دائمی وجود ندارد.جز یک مورد که آن هم به احتمال زیاد مدتی طولانی به فوران ادامه نمی دهد .

به دنبال استخراج سنگ معدن از معادن کوههای روستار قورویل خوی آب ، از محل برداشن سنگ معدن فوران میکند.جاری شدن اب از دامنه کوه ،ابشار زیبایی را در مسیر خود بوجود آورده و اهالی خوی را برای دیدن این منظره طبیعی بسوی خود جذب کرده است . میزان آب فوران شده که از محل استخراج معدن خوی، حدود 5 اینچ براورده شده است .در 70 متری پایین این چشمه فورانی نیز سه چشمه اب معدنی وجود دارد که آب با فشار زیاد از آن سر ریز شده و حالت آبفشان می گیرد .نوع دیگری از همین جریانات وجود دارد که بجای آب ، از دهانه گل خارج می شود در زیز گلفشان است .دلیل اصلی خروج گل ، وجود بخار آب فوران گل در بعضی موارد بسیار آرام است  ولی در پاره ای از حالات، خروج مواد بصورت فوران شدید است و مقدار زیادی لجن به هوا پرتاب می شود.  نمونه بسیار زیبایی از کل فشان در منطقه مکران سیستان و جود دارد . گفتنی است ؛ هم اکنون در منطقه سبلان در باره انرژی زمین گرمایی تحقیق میشود.

 عکس هایی از آبفشان های معروف جهان